۰۵-۰۳-۹۲، ۱۰:۱۱ ق.ظ
شناخت اجمالی امام حسن (ع)
پیشوای دوم جهان تشیع كه نخستین میوه پیوند فرخنده علی ـ علیه السلام ـ با دختر گرامی پیامبر اسلام ـ صل الله علیه و آله و سلم - بود، در نیمه ماه رمضان سال سوم هجرت در شهر مدینه دیده به جهان گشود.[1] حسن بن علیـ علیه السلام ـ از دوران جد بزرگوارش چند سال بیشتر درك نكرد زیرا او تقریبا هفت سال بیش نداشت كه پیامبر اسلام بدرود زندگی گفت.
پس از درگذشت پیامبر ـ صل الله علیه و آله و سلم - تقریبا سی سال در كنار پدرش امیر مومنان ـ علیه السلام ـ قرار داشت و پس از شهادت علی ـ علیه السلام ـ (در سال 40 هجری) به مدت 10 سال امامت امت را به عهده داشت و در سال 50 هجری با توطئه معاویه بر اثر مسمومیت در سن 48 سالگی به درجه شهادت رسید و در قبرستان «بقیع» در مدینه مدفون.گشت.
آن حضرت در طول زندگانی پر برت خویش فعالیت ها و اقداماتفراوانی داشت، از جمله:
1. حضور در جهاد
الف) حضور در جنگ جمل
امام مجتبی ـ علیه السلام ـ در جنگ جمل، در ركاب پدر خود امیرمؤمنان ـ علیه السلام ـ در خط مقدم جبهه می*جنگید و از یاران دلاور و شجاع علی ـ علیه السلام ـ سبقت می*گرفت و بر قلب سپاه دشمن حملات سختی می*كرد.[2]
پیش از شروع جنگ نیز، به دستور پدر، همراه عمار یاسر و تنی چند از یاران امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ وارد كوفه شد و مردم كوفه را جهت شركت در این جهاد دعوت كرد.[3]
او وقتی وارد كوفه شد كه هنوز «ابو موسی اشعری»، یكی از مهره*های حكومت عثمان، بر سر كار بود و با حكومت عادلانه*ی امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ مخالفت نموده و از جنبش مسلمانان در جهت پشتیبانی از مبارزه*ی آن حضرت با پیمان شكنان جلوگیری می*كرد، با این حال حسن بن علی ـ علیه السلام ـ توانست بر رغم كار شكنی*های ابو موسی و همدستانش متجاوز از 9 هزار نفر را از شهر كوفه به میدان جنگ گسیل دارد.[4]
ب) حضور در جنگ صفین
نیز در جنگ صفین، در بسیج عمومی نیروها و گسیل داشتن ارتش امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ برای جنگ با سپاه معاویه، نقش مهمی به عهده داشت و با سخنان پرشور و مُهَیج خویش، مردم كوفه را به جهاد در ركاب امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ و سركوبی خائنان و دشمنان اسلام دعوت می*نمود.[5]
آمادگی او برای جانبازی در راه حق به قدری بود كه امیر مؤمنان در جنگ صفین از یاران خود خواست كه او و برادرش حسین بن علی ـ علیه السلام ـ را از ادامه*ی جنگ با دشمن باز دارند تا نسل پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ با كشته شدن این دو شخصیت از بین نرود.[6]
2ـ مناظرات كوبنده*ی امام مجتبی ـ علیه السلام ـ با بنی*امیه
امام حسن مجتبی ـ علیه السلام ـ هرگز در بیان حق و دفاع از حریم اسلام نرمش نشان نمی*داد. او علناً از اعمال ضد اسلامی معاویه انتقاد می*كرد و سوابق زشت و ننگین معاویه و دودمان بنی*امیه را بی*پروا فاش می*ساخت.
مناظرات و احتجاج*های مهیج و كوبنده*ی حضرت مجتبی ـ علیه السلام ـ با معاویه و مزدوران و طرفداران او نظیر: عمر و عاص، عتبه بن ابی سفیان، ولید بن عقبه، مغیره بن شعبه، و مروان حكم، شاهد این معنا است.[7]
حضرت مجتبی ـ علیه السلام ـ حتی پس از انعقاد پیمان صلح كه قدرت معاویه افزایش یافت و موقعیتش بیش از پیش تثبیت شد، بعد از ورود معاویه به كوفه، برفراز منبر نشست و انگیزه*های صلح خود و امتیازات خاندان علی را بیان نمود و آن گاه در حضور هر دو گروه با اشاره به نقاط ضعف معاویه با شدت و صراحت از روش او انتقاد كرد.[8]
پس از شهادت امیر مؤمنان و صلح امام حسن ـ علیه السلام ـ خوارج تمام قوای خود را بر ضد معاویه بسیج كردند. در كوفه به معاویه خبر رسید كه «حوثره اسدی»، یكی از سران خوارج، بر ضد او قیام كرده و سپاهی دور خود گرد آورده است.
معاویه، برای تثبیت موقعیت خود و برای آن كه وانمود كند كه امام مجتبی ـ علیه السلام ـ مطیع و پیرو اوست، به آن حضرت كه راه مدینه را در پیش گرفته بود، پیام فرستاد كه شورش حوثره را سركوب سازد و سپس به سفر خود ادامه دهد!
امام ـ علیه السلام ـ به پیام او پاسخ داد كه: من برای حفظ جان مسلمانان دست از سر تو بر داشتم (از جنگ با تو خودداری كردم) و این معنا موجب نمی*شود كه از جانب تو با دیگران بجنگم. اگر قرار به جنگ باشد، پیش از هر كس باید با تو بجنگم، چه، مبارزه با تو از جنگ با خوارج لازم*تر است!.[9]
در این جملات روح سلحشوری و حماسه موج می*زند، به ویژه این تعبیر كه با كمال عظمت، معاویه را تحقیر نموده می*فرماید: دست از سر تو برداشتم (فَاِنِّی تَرَكْتُكَ لِصَلاحِ الأُمَّه).
[1] . ابن شهراشوب، مناقب آل ابى طالب، تصحیح و تلیعق: حاج سید هاشم رسولى محلاتى، قم، موسسه انتشارات علامه، ج 4، ص 28 - شیخ مفید، الارشاد، قم، منشورات مكتبه بصیرتى، ص 187 - اسد الغابه فى معرفه الصحابه، تهران، المكتبهالاسلامیه، ج 2، ص 10، - ابن حجر العسقلانى، الاصابه فى تمییز الصحابه، بیروت، داراحیأ التراث العربى، 1328 ه.ق، ج 1، ص 328.
[2] . ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب، ج4، ص21.
[3] . این واضح، تاریخ یعقوبی، نجف، منشورات المكتبه الحیدریه، 1384 هـ . ق، ج2، ص170 ـ ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ط3، قاهره، مكتبه مصطفی البابی الحلبی، 1382 هـ . ق، ج1، ص67.
[4] . ابو حنیفه دینوری، الأخبار الطوال، ط1، قاهره، دار احیاء الكتب العربی، (افست انتشارات آفتاب تهران) ص144 ـ 145 ـ ابن اثیر، *الكامل، فی التاریخ، بیورت، دار صادر، ج3، ص231.
[5] . نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ط2، ق، منشورات مكتبه بصیرتی، 1382 هـ ق، ص113.
[6] . ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، قاهره، دار احیاء الكتب العربیه، 1961م، ج11، ص25 (خطبه*ی 200).
[7] . طبرسی، احتجاج، نجف، المطبعه المرتضویه، ص144 ـ 150.
[8] . طبرسی، همان كتاب، ص156.
[9] . ابن ابی الحدید، همان كتاب، ج5، ص98 ـ ابن اثیر، الكامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ج3، ص409 ـ علی بن عیسی الإربلی، كشف الغمّه فی معرفه الأئمه، تبریز، مكتبه بنی هاشمی، 1381 هـ ق، ج2، ص199 ـ ابو العباس المبرد، الكامل فی اللغه و الأدب، ط 1، بیروت، دار الكتب العلمیه، 1407 هـ . ق، ج2، ص195. مهدي پيشوايي - سيره پيشوايان، ص87 و 93
پیشوای دوم جهان تشیع كه نخستین میوه پیوند فرخنده علی ـ علیه السلام ـ با دختر گرامی پیامبر اسلام ـ صل الله علیه و آله و سلم - بود، در نیمه ماه رمضان سال سوم هجرت در شهر مدینه دیده به جهان گشود.[1] حسن بن علیـ علیه السلام ـ از دوران جد بزرگوارش چند سال بیشتر درك نكرد زیرا او تقریبا هفت سال بیش نداشت كه پیامبر اسلام بدرود زندگی گفت.
پس از درگذشت پیامبر ـ صل الله علیه و آله و سلم - تقریبا سی سال در كنار پدرش امیر مومنان ـ علیه السلام ـ قرار داشت و پس از شهادت علی ـ علیه السلام ـ (در سال 40 هجری) به مدت 10 سال امامت امت را به عهده داشت و در سال 50 هجری با توطئه معاویه بر اثر مسمومیت در سن 48 سالگی به درجه شهادت رسید و در قبرستان «بقیع» در مدینه مدفون.گشت.
آن حضرت در طول زندگانی پر برت خویش فعالیت ها و اقداماتفراوانی داشت، از جمله:
1. حضور در جهاد
الف) حضور در جنگ جمل
امام مجتبی ـ علیه السلام ـ در جنگ جمل، در ركاب پدر خود امیرمؤمنان ـ علیه السلام ـ در خط مقدم جبهه می*جنگید و از یاران دلاور و شجاع علی ـ علیه السلام ـ سبقت می*گرفت و بر قلب سپاه دشمن حملات سختی می*كرد.[2]
پیش از شروع جنگ نیز، به دستور پدر، همراه عمار یاسر و تنی چند از یاران امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ وارد كوفه شد و مردم كوفه را جهت شركت در این جهاد دعوت كرد.[3]
او وقتی وارد كوفه شد كه هنوز «ابو موسی اشعری»، یكی از مهره*های حكومت عثمان، بر سر كار بود و با حكومت عادلانه*ی امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ مخالفت نموده و از جنبش مسلمانان در جهت پشتیبانی از مبارزه*ی آن حضرت با پیمان شكنان جلوگیری می*كرد، با این حال حسن بن علی ـ علیه السلام ـ توانست بر رغم كار شكنی*های ابو موسی و همدستانش متجاوز از 9 هزار نفر را از شهر كوفه به میدان جنگ گسیل دارد.[4]
ب) حضور در جنگ صفین
نیز در جنگ صفین، در بسیج عمومی نیروها و گسیل داشتن ارتش امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ برای جنگ با سپاه معاویه، نقش مهمی به عهده داشت و با سخنان پرشور و مُهَیج خویش، مردم كوفه را به جهاد در ركاب امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ و سركوبی خائنان و دشمنان اسلام دعوت می*نمود.[5]
آمادگی او برای جانبازی در راه حق به قدری بود كه امیر مؤمنان در جنگ صفین از یاران خود خواست كه او و برادرش حسین بن علی ـ علیه السلام ـ را از ادامه*ی جنگ با دشمن باز دارند تا نسل پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ با كشته شدن این دو شخصیت از بین نرود.[6]
2ـ مناظرات كوبنده*ی امام مجتبی ـ علیه السلام ـ با بنی*امیه
امام حسن مجتبی ـ علیه السلام ـ هرگز در بیان حق و دفاع از حریم اسلام نرمش نشان نمی*داد. او علناً از اعمال ضد اسلامی معاویه انتقاد می*كرد و سوابق زشت و ننگین معاویه و دودمان بنی*امیه را بی*پروا فاش می*ساخت.
مناظرات و احتجاج*های مهیج و كوبنده*ی حضرت مجتبی ـ علیه السلام ـ با معاویه و مزدوران و طرفداران او نظیر: عمر و عاص، عتبه بن ابی سفیان، ولید بن عقبه، مغیره بن شعبه، و مروان حكم، شاهد این معنا است.[7]
حضرت مجتبی ـ علیه السلام ـ حتی پس از انعقاد پیمان صلح كه قدرت معاویه افزایش یافت و موقعیتش بیش از پیش تثبیت شد، بعد از ورود معاویه به كوفه، برفراز منبر نشست و انگیزه*های صلح خود و امتیازات خاندان علی را بیان نمود و آن گاه در حضور هر دو گروه با اشاره به نقاط ضعف معاویه با شدت و صراحت از روش او انتقاد كرد.[8]
پس از شهادت امیر مؤمنان و صلح امام حسن ـ علیه السلام ـ خوارج تمام قوای خود را بر ضد معاویه بسیج كردند. در كوفه به معاویه خبر رسید كه «حوثره اسدی»، یكی از سران خوارج، بر ضد او قیام كرده و سپاهی دور خود گرد آورده است.
معاویه، برای تثبیت موقعیت خود و برای آن كه وانمود كند كه امام مجتبی ـ علیه السلام ـ مطیع و پیرو اوست، به آن حضرت كه راه مدینه را در پیش گرفته بود، پیام فرستاد كه شورش حوثره را سركوب سازد و سپس به سفر خود ادامه دهد!
امام ـ علیه السلام ـ به پیام او پاسخ داد كه: من برای حفظ جان مسلمانان دست از سر تو بر داشتم (از جنگ با تو خودداری كردم) و این معنا موجب نمی*شود كه از جانب تو با دیگران بجنگم. اگر قرار به جنگ باشد، پیش از هر كس باید با تو بجنگم، چه، مبارزه با تو از جنگ با خوارج لازم*تر است!.[9]
در این جملات روح سلحشوری و حماسه موج می*زند، به ویژه این تعبیر كه با كمال عظمت، معاویه را تحقیر نموده می*فرماید: دست از سر تو برداشتم (فَاِنِّی تَرَكْتُكَ لِصَلاحِ الأُمَّه).
[1] . ابن شهراشوب، مناقب آل ابى طالب، تصحیح و تلیعق: حاج سید هاشم رسولى محلاتى، قم، موسسه انتشارات علامه، ج 4، ص 28 - شیخ مفید، الارشاد، قم، منشورات مكتبه بصیرتى، ص 187 - اسد الغابه فى معرفه الصحابه، تهران، المكتبهالاسلامیه، ج 2، ص 10، - ابن حجر العسقلانى، الاصابه فى تمییز الصحابه، بیروت، داراحیأ التراث العربى، 1328 ه.ق، ج 1، ص 328.
[2] . ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب، ج4، ص21.
[3] . این واضح، تاریخ یعقوبی، نجف، منشورات المكتبه الحیدریه، 1384 هـ . ق، ج2، ص170 ـ ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ط3، قاهره، مكتبه مصطفی البابی الحلبی، 1382 هـ . ق، ج1، ص67.
[4] . ابو حنیفه دینوری، الأخبار الطوال، ط1، قاهره، دار احیاء الكتب العربی، (افست انتشارات آفتاب تهران) ص144 ـ 145 ـ ابن اثیر، *الكامل، فی التاریخ، بیورت، دار صادر، ج3، ص231.
[5] . نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ط2، ق، منشورات مكتبه بصیرتی، 1382 هـ ق، ص113.
[6] . ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، قاهره، دار احیاء الكتب العربیه، 1961م، ج11، ص25 (خطبه*ی 200).
[7] . طبرسی، احتجاج، نجف، المطبعه المرتضویه، ص144 ـ 150.
[8] . طبرسی، همان كتاب، ص156.
[9] . ابن ابی الحدید، همان كتاب، ج5، ص98 ـ ابن اثیر، الكامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ج3، ص409 ـ علی بن عیسی الإربلی، كشف الغمّه فی معرفه الأئمه، تبریز، مكتبه بنی هاشمی، 1381 هـ ق، ج2، ص199 ـ ابو العباس المبرد، الكامل فی اللغه و الأدب، ط 1، بیروت، دار الكتب العلمیه، 1407 هـ . ق، ج2، ص195. مهدي پيشوايي - سيره پيشوايان، ص87 و 93




.gif)
