انجمن ايران رمان



حافظ شیرازی
زمان کنونی: ۳۱-۰۲-۹۷، ۰۹:۲۴ ق.ظ
کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: دخترعلی
آخرین ارسال: دخترعلی
پاسخ 7
بازدید 198

امتیاز موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
حافظ شیرازی
#6
علاقه به شیراز
علاقه ودید حافظ به شیراز از منظر دیوان او و غزلیاتش بخوبی مشهود است و این اشارات با رویدادهای تاریخی زمان حافظ تطابق دارد؛ بنابراین در دیوان حافظ اگر غزلی شیوا و دلپسند خوانده می‌شود یقین در خلال ابیات آن رمزآسا یا آشکارا واقعه‌ای در روانش و در اندیشه‌اش سیر می‌کند. چراکه حافظ را نباید یک شاعر ساده اندیش و مبالغه گو به‌شمار آورد؛ زیرا وی پیش از اینکه حتی شاعر باشد به مسائل دینی و فلسفی و عرفانی کاملاً آشنایی داشته و بینش وی در منتهای دریافت تأملات و دقایق اجتماعی است؛ لذا دید و دلبستگی حافظ به شیراز از دو منظر قابل بررسی است: یکی مطابقت سروده‌هایش با رخدادهای جامعه که گاهی بر وفق مراد وی است و دیگر طبیعت متنوع و چهارفصل شیراز در آن برهه از زندگی حافظ.

حافظ بعد از تحصیلات و کنجکاوی اش در فراگیری علوم زمان به عنفوان جوانی می‌رسد. شهر شیراز به یمین دولت شیخ ابواسحق اینجو حکمـ ـران فارس از امنیت و آرامش کاملی برخوردار بود و مردم از جمله شاعر جوان ما با کمال آسایش و راحتی روزگار می‌گذرانیدند. اماکن خیر در شهر، مساجد، مدارس و خانقاه‌ها و املاک فراوانی که برآنها وقف کرده بودند به‌وفور یافت می‌شد. شیخ ابواسحق پادشاهی آزادی‌خواه بود که مردم را در آزادیهای اجتماعی مخیر می‌داشت. شیراز در یک زمینی هموار بنا شده بود که دور شهر بارویی از زمان آل بویه برجا مانده بود. بدین ترتیب حافظ جوان نیز در این جامعه آزاد بو اسحاقی با شعف و مصلحت جویی زندگی می‌کرد و مسائل سیاسی زمان را به دقت زیر نظر داشت. شیراز که به گفتهٔ ابن بطوطه بهشت روی زمین به‌شمار می‌آمد و از هر سو طرب و شادمانی بر آن بارز، در این روزها شاهد جنب و جوش حافظ جوان بود که هم از ثروت بهره داشت و هم از دانش. او از حافظان قرآن بود و در همین زمان قاریان در شهر بودند که به آواز خوش قرآن می‌خواندند.[۳۸]
با یورش محمدمبارزالدین حکمـ ـران کرمان و یزد به شهر شیراز سلطنت ابو اسحاق در هم پیچیده شد و این واقعه در شعر حافظ بازتابی تأسف‌انگیز دارد.
راستی خاتم فیروزه بو اسحاقی
خوش درخشید ولی دولت مـ ـستعجل بود
دیدی آن قهقه کبک خرامان حافظ
که ز سر پنجه شاهین قضا غافل بود
دوران بعد از بواسحاق زمان استبداد مبارزالدین بود که اشعاری حاکی از خشم شاعر را به دنبال دارد. او پادشاهی تندخو و ستمکار و متعصب بود به‌طوری‌که حافظ اغلب او را «محتسب» می‌نامد و از اینکه آزادی و امنیت مردم را ضایع کرده حافظ در اندیشه آزاردادن اوست. ازاین جهت برخلاف عقیده محتسب به سرودن اشعاری تند به الفاظی از (می- میخانه- باده- مغ) می‌پردازد.
دوش بر یاد حریفان به خرابات شدم
خم می‌دیدم خون در دل و پا در گل بود
اگرچه باده فرحبخش و باد گلبیزست
به بانگ چنگ مخور باده که محتسب تیزست
محتسب داند که حافظ عاشق است
وآصف ملک سلیمان نیز هم
حافظ ستم بر همشهریان را برنمی‌تافت و رندانه در احقاق حق مردم تلاش می‌کرد تا اینکه شاه شجاع پدر ریاکارش را کور کرد و خود به جای او نشست و حافظ نیز چنین بشارتی را به شیرازیها می‌دهد که:
ای دل بشارتی دهمت محتسب نماند
وز وی جهان برست و بت میگسار هم
دوران حکومت شاه شجاع دوباره آزادی و شادمانی مردم را به دنبال داشت و حافظ نیز به مراد دیرینه خود رسید که:
سحر ز هاتف غیبم رسید مژده به گوش
که دور شاه شجاع است می‌دلیر بنوش
نکته دوم راجع به علاقه ودید حافظ به شیراز چنان‌که گذشت طبیعت سرسبز و مناظر بدیع و باغات دلگشای شیراز بود. بهار شیراز و عطر دل‌انگیز بهار نارنج آن لطف خاصی داشت و درختان سرو که باغها را پوشانده بودند و انواع میوه‌ها که در خاک شیراز پرورش می‌یافت دل از بیننده می‌ربود. گردشگاه‌های فروان که از زمان سعدی نیز باقی‌مانده بود مردم را به طرف خود می‌کشانید.[۳۹]
تنها حافظ نبود که «نسیم خاک مصلی و آب رکن‌آباد» او را اجازه سیروسفر نمی‌داد. در بین تفرجگاه‌های شهر یکی «تکیه سعدی» نزدیک سرچشمه رکن‌آباد در تنگ الله اکبر و دیگر باغ و زاویه سعدی. از نگاه حافظ
شیراز و آب رکنی و این باد خوش نسیم
عیبش مکن که خال رخ هفت کشور است
فرق است از آب خضر که ظلمات جای اوست
تا آب ما که منبعش الله اکبر است
شاعر آرمان طلب شیراز با نگاه تیزبین خود به بهار باصفای شهرش «نسیم روضه» شیراز را بدرقه راه مسافران می‌کند.
دلا رفیق سفر بخت نیکخواهت بس
نسیم روضه شیراز پیک راهت بس
حافظ بر خلاف سعدی دل از شیراز برنکند و به سفر طولانی نپرداخت یا اگر به سفری رفت یقین طولانی نبوده‌است.
در مقام مقایسه نیز شیراز را بر شهر اصفهان رجحان می‌دهد.
اگرچه زنده رود آب حیات است
ولی شیراز ما از اصفهان به
بلکه عمر خود را در شیراز که از صفا و زیبایی آن شهر و همچنین گلگشت مصلی و آب رکن‌آباد خوشدل بود، صرف نمود. زیبایی طبیعت و روانی طبع شاعر نگرش عمیق او را در محیط پیرامون خود عجین کرده بود؛ لذا با نگاهی دقیق به مجموع غیب‌گویی نکرده، ولی از آن‌جا که به ژرفی و با پرمعنایی زیسته‌است و چون سخن و شعر خود را از عشق و صدق تعلیم گرفته، کار بزرگ هنری او آینه‌دار طلعت[۴۰] و طینت فارسی‌زبانان گردیده‌است.[۲۴]
مرا تا عشق تعلیم سخن کرد
حدیثم نکتهٔ هر محفلی بود
مگو دیگر که حافظ نکته‌دان‌ست
که ما دیدیم و محکم جاهلی بود
روز بزرگداشت حافظ
بیستم مهرماه برابر با یازدهم اکتبر روز بزرگداشت حافظ می‌باشد که در این روز جشن‌ها و برنامه‌های ملی و بین‌المللی فرهنگی متنوعی در شیراز و سایر نقاط جهان[۴۱] برگزار می‌شود. این روز در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران[۴۲] با عنوان روز بزرگداشت حافظ ثبت شده‌است. عمده برنامه‌های این روز شامل شب شعر، گل افشانی آرامگاه حافظ، نمایش و رونمایی از دیوان‌های شعر حافظ، نورافشانی و غیره می‌باشد.
انتقاد از حافظ
احمد کسروی حافظ را قافیه‌سازی می‌دانست که برای جور شدن قافیه عباراتی بی‌معنی سروده‌است. به گفتهٔ او حافظ در میان مکاتب متخلف سرگردان مانده، گیج شده و چون به هیچ‌کدام پایبند نگردیده، به پریشان‌گویی و نقیض‌گویی روی آورده و در باطن به همه چیز بی‌عقیده شده و در نهایت خراباتی شده‌است. کسروی حافظ را مسبب برخی بدآموزی‌ها، مانند شـ ـراب‌خواری، بیکاری و بی‌دردی، جبرگرایی و خردستیزی، زبان‌درازی نسبت به خدا و امردبازی می‌داند. وی حتی شرق‌شناسان را به این متهم می‌کند که بدخواه شرق هستند و دوست دارند که همه شرقیان مانند حافظ عمر را در کنج خرابات تلف کنند و همه دارایی مملکت خود را به آزمندان اروپا و آمریکا بازگذارند و در این میان گروهی از ایرانیان با آن‌ها هم‌داستان شده‌اند. وی محمدعلی فروغی، محمد قزوینی و قاسم غنی را از جمله کسانی می‌داند که فریب شرق‌شناسان اروپایی را خورده‌اند.[۴۳]
اقبال لاهوری نیز با اینکه از زبان و مضمون‌پردازی‌های حافظ در شعر خود بسیار بهره برده و حداقل از ۱۶ غزل حافظ استقبال کرده‌است، با عقاید و اندیشه‌های صوفیانهٔ حافظ به‌شدت مخالف بود. او در چاپ نخست مثنوی اسرار خودی در ۳۷ بیت از حافظ انتقاد کرد اما به دلیل اعتراض مردم در شبه‌قاره مجبور شد در چاپ‌های بعد به خودسانسوری متوسل شود. برخی از ابیات آن در زیر آمده‌است:
هوشیار از حافظِ صهباگسار
جامش از زهرِ اجل سرمایه‌دار
رهنِ ساقی خرقهٔ پرهیزِ او
می علاجِ هولِ رستاخیزِ او
آن فقیهِ ملتِ می‌خوارگان
آن امامِ امتِ بیچارگان
بی‌نیاز از محفلِ حافظ گذر
الحذر از گوسفندان الحذر
اقبال بعداً در نامه‌ای به محمد اسلم جیراج پوری نوشت به دلیل «ساده‌اندیشی عوام و اثرپذیری سطحی» آن‌ها، غزل‌های حافظ بر ذهن و فکر آن‌ها اثر منفی می‌گذارد.[
44
خدايا تو ببين 
خدايا تو ببخش

 
پاسخ
سپاس شده توسط: دخترشب
#7
[عکس: 537123_TcdXBkMC.jpg]
منابع

صفا، ذبیح اللّه، تاریخ ادبیات در ایران (۵ جلد)، انتشارات فردوس، ۱۳۶۷.
اختر، عبادالله. دیوان حافظ با ترجمه و شرح اردو، پیشگفتار از دکتر محمّد ریاض خان، ناشران: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان - اسلام‌آباد، و مؤسسهٔ الکتاب گنج بخش رود - لاهور، ۱۳۹۹ هجری / ۱۹۷۹م
اشعار برگزیدهٔ پنجاه‌گانهٔ حافظ (یا حافظ به ۲ زبان)، گردآوری آرتور جی. آربری (Arthur J. Arberry)، انتشارات پدیده، ۱۳۶۷
حافظ، خواجه شمس‌الدین محمد. دیوان حافظ تصحیح خانلری (جلد دوم). به تصحیح و توضیح بهاءالدّین خرّمشاهی، کورش منصوری، و حسین مطیعی امین، در ۴ مجلّد، تهران: نشر قطره، ۱۳۷۴. چاپ دوم. تهران: انتشارات خوارزمی.
خرّمشاهی، بهاءالدّین. حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ، بخش اوّل، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۷۳
خرّمشاهی، بهاءالدّین. حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ، بخش دوّم، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹. ISBN 964-445-174-0
خرّمشاهی، بهاءالدّین. ذهن و زبان حافظ، چاپ هفتم، انتشارات ناهید، تهران، ۱۳۸۰. ISBN 964-6205-18-6
خرّمشاهی، بهاءالدّین. حافظ، چاپ سوّم، انتشارات طرح نو، تهران، ۱۳۷۸. ISBN 964-5625-29-7
Wilberforce Clarke, The Divan-I- Hafiz, The Octagon Press Ltd. , London, 1891 A.D.
Shehzad Ahmad Khan, Studies in persian Poetry, Royal Book Company, Karachi
Arberry, A. J. , Fifty Poems of Hafiz, Published by The Syndics of the Cambridge University Press, 1962 (First edition 1947)
پانویس

1-زبان غیب

2-مفسر رازها

3-شایگان، داریوش. پنج اقلیم حضور (فردوسی، خیام، مولوی، سعدی، حافظ): بحثی دربارهٔ شاعرانگی ایرانیان. تهران: فرهنگ معاصر، ۱۳۹۳. شابک ‎۹۷۸۶۰۰۱۰۵۰۷۸۷.

4-عرفان در افق اندیشه استاد شهید مرتضی مطهری (ره) بخش دوم

5-گزارش ایرنا روز بزرگ‌داشت حافظ (فارسی). بازدید در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱

6-«تقویم رسمی کشور برای سال ۱۳۹۴ هجری شمسی»، استخراج و تنظیم: شورای مرکز تقویم دانشگاه تهران ـ مؤسسهٔ ژئوفیزیک، مناسبت‌ها از: شورای فرهنگ عمومی. دسترسی در ۱۳۹۴/۰۹/۲۳.

http://www.irane7000saale.com/pdf-Iran-7...e-com).pdf

8-بیت تخلص (پایانی)

9-از کوچه رندان، عبدالحسین زرین‌کوب

10-صفا، ذبیح‌الله تاریخ ادبیات ایران

11-غنی، قاسم. تاریخ عصر حافظ

12-دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه دهخدا، مدخل حافظ

13-غریق فی الإثم، لکنه ذاهب إلی الجنة! (فیصل عبدالحسن)

14-پرویز ناتل خانلری، 1375

15-ذهن و زبان حافظ، ص ۲۶۵–۲۶۷

16-کدام تصحیح دیوان حافظ را بخریم!؟

17-نقد کتاب حافظ برتر کدام است؟
18-
Arthur Arberry ص ۲۲۴

19-حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ، بخش اوّل. ص ۳۴

20-خانلری ۱۰۹۴

21-خانلری ۱۰۹۷، در ۵ نسخه مورد بررسی خانلری و به گزارش خانلری در دیوان کمال اسماعیل چاپ بحرالعلومی، صفحه ۸۲۷ آمده‌است.

22-خانلری ۱۰۹۹، در ۲ نسخه مورد بررسی خانلری.

23-اشاره‌است به بیت زیر:
دل سراپردهٔ محبّت اوست
دیده آیینه‌دار طلعت اوست


24-حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ، بخش اوّل. ص ۳۶

25-دیوان حافظ نسخه قاسم قزوینی و قاسم غنی

26-لاهوری ۲

27-خرمشاهی، حافظ‌نامه…، بخش اول صفحهٔ ۴۰

28-حافظ نامه، خرمشاهی

29-دیوان غربی - شرقی، یوهان ولفگانگ فون گوته، محمود حدادی، نشر بازتاب‌نگار، شابک: ۰-۱-۹۲۸۳۱-۹۶۴

30-نیچه و ایران، داریوش آشوری، فلسفه نو، ۱۴ تیر ۱۳۹۲

31-اکنون میان دو هیچ/مجموعه اشعار نیچه، فریدریش ویلهلم نیچه، علی عبداللهی، نشر جامی، شابک: ۳-۱۱-۷۴۶۸-۹۶۴

32-[آیینه وند]. «حافظ الشیرازی فی کتابات الباحثین العرب» ‎(عربی)‎ (وبگاه). انتشارات سوره مهر. بازبینی‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۱۱.

33-عزام، عبد الوهاب. الأوابد. قاهره: دارالفکرالعربی، ۱۹۴۲. ۱۴۸.
34-
Wilberforce Clarke, The Divan-I- Hafiz صفحه xviii

35-اشاره‌است به بیت زیر:
پشمینه‌پوش تندخو، کز عشق نشنیدست بو
از مـ ـستیَش رمزی بگو، تا ترک هشیاری کند


36-اشاره‌است به بیت زیر:
تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون
کجا به‌کوی طریقت گذر توانی کرد؟


37-مهدویت در شعر حافظ

38-دیوان حافظ- محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی- انتشارات اقبال ۱۳۵۳

39-تاریخ ادبیات – دکتر رضازاده شفق- انتشارات شهسواری ۱۳۲۰

40-اشاره‌است به بیت زیر:
دل سراپردهٔ محبّت اوست
دیده آئینه‌دار طلعت اوست


41-باشگاه خبرنگاران، کد خبر: ۴۱۱۶۱۰۲، ۱۶ مهر ۱۳۹۱

42-تقویم رسمی کشور

43-ثبوت، اکبر. «حافظ». دانشنامه جهان اسلام. بنیاد دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۳ ژانویهٔ ۲۰۱۳.

44-دبا، ذیل «حافظ»، جلد ۱۹، صص ۶۷۲ و ۶۷۳


منبع:ویکی پدیا
خدايا تو ببين 
خدايا تو ببخش

 
پاسخ
سپاس شده توسط: avapars ، دخترشب


موضوعات مشابه ...
موضوع نویسنده پاسخ بازدید آخرین ارسال
  سعدی شیرازی دخترعلی 0 11 ۱۷-۰۲-۹۷، ۱۰:۲۹ ق.ظ
آخرین ارسال: دخترعلی

چه کسانی از این موضوع دیدن کرده اند
3 کاربر که از این موضوع دیدن کرده اند:
avapars (۱۷-۰۲-۹۷, ۱۱:۲۵ ق.ظ)، دخترشب (۱۸-۰۲-۹۷, ۱۲:۲۷ ق.ظ)، دخترعلی (۱۷-۰۲-۹۷, ۱۱:۲۳ ق.ظ)

پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان